اولين واكنش هر ايراني پس از خواندن تيتر مرد 1364000000000 توماني در شماره گذشته شهروند امروز اين است كه محمد جابريان اين «همه» پول را از كجا آورده است؟ كه چگونه فردي چون او توانسته سي‌درصد از سهام شركت فولاد خوزستان را در بورس تهران به مالكيت خويش درآورد؟ كه او فك و فاميل كدام مقام دولتي يا آقازاده كدام رجل حكومتي است؟ كه كجا رانتي خورده يا پولي شسته و باجي داده يا خواهد داد؟ و اين نه فقط پرسش شهروندان عادي كه حتي سوال رئيس دولت هم حتما هست كه اگر نبود احتمالا در جمع گروهي از مردم محروم مثلا ساوجبلاغ يا اسلام‌شهر يا كوهرنگ يا بجنورد، رئيس‌جمهوري محمد جابريان را...

فصل تازه‌اي در سياست خارجي و پرونده هسته‌اي ايران

 اگر مقاله مهم دكتر علي‌اكبر ولايتي در روزنامه ليبراسيون چاپ پاريس را در كنار بند ب مقاله حجت‌الاسلام رسول منتجب‌نيا در روزنامه اعتماد ملي چاپ تهران قرار دهيم و مصاحبه مهمتر مشاور بين‌الملل رهبري ايران با روزنامه جمهوري اسلامي (به صاحب امتيازي آيت‌الله خامنه‌اي) را هم بخوانيم، مي‌فهميم كه در سياست خارجي ايران تحولاتي اساسي در راه است.دكتر علي‌اكبر ولايتي در ايران ناشناخته نيست: سياستمدار و ديپلماتي ميانه‌رو در جبهه جناحي كه خود را اصولگرا مي‌خواند و اي كاش واژه‌ روشن‌تر محافظه‌كار را براي توصيف....

مشكل دموكراسي‌هاي هدايت‌شده اين است كه در حل مساله جانشيني با بحران روبه‌رو هستند. چين بيش از هر نظام غيردموكراتيك ديگر به حل اين مساله نزديك شده است؛ اما هنوز الگوي دموكراتيك براي آينده بهتر و باثبات‌تر است.                                  هنري كسينجر

طرح نامزدي مجدد سيدمحمد خاتمي در انتخابات رياست جمهوري 1388 به همان اندازه نشان از بحران جانشيني در ايران دارد كه نامزدي مجدد اكبر هاشمي‌رفسنجاني در انتخابات رياست‌جمهوري 1384. اما اين واقعيت بدين معنا نيست كه بحران جانشيني محدود به يك جناح سياسي يا حتي يك نظام سياسي است. دست‌كم از عهد آدم تا عصر خاتم و از دوره حضور تا دوره غيبت اين مساله...

بازگشت علی لاریجانی ؛ آيا راست سنتي از راست افراطي عبور مي‌كند؟

از سال 1919 تا سال 1933 دولتي در آلمان بر سر كار بود كه به جمهوري وايمار مشهور است. جمهوري وايمار نظامي دموكراتيك بود كه همچون پرانتزي ميان دو جنگ جهاني اول و دوم يا دو امپراتوري آلمان قرار داشت و همواره به عنوان نظامي ناتوان اما آزاد توصيف‌شده است. در اين نظام سياسي لرزان قدرت به صورت موازي ميان دو نيروي سياسي عمده اما متخاصم تقسيم شده بود: در راس هرم قدرت محافظه‌كاران و نظاميان آلماني قرار داشتند و در سطح و قاعده آن سوسياليست‌ها و ليبرال‌ها فعاليت مي‌كردند....

يادداشت سردبير

موج هجوم به سيدحسن خميني چه زود آغاز شد و چه زود به پايان رسيد:

زود آغاز شد؛ پيش از آنكه «يادگار امام خميني» قدم به حوزه قدرت گذارد و سوداي  سياست كند و خيال دولت در سر بپروراند. پيش از آنكه نواده‌ نظريه‌پرداز ولايت فقيه به درخواست همفكران خود پاسخ گويد و قصد حضور در مجلس خبرگان رهبري كند و به نجوا در گوش او نداي بررسي صلاحيت در دهند و در اجتهاد دانش‌آموخته فاضل حوزه علميه قم شك و شبهه كنند و خط و نشانه نشان دهند. پيش از آنكه زاده خانواده خميني رازهايش را بازگويد و بگويد كه پس از ديدار او با اصلاح‌طلبان چه لحظه‌هاي تلخي ميان زاده امام و برخي مدرسين قوم درگرفت و او گر گرفت. همان‌گونه كه سال‌ها پيش بزرگ‌خاندان خميني دلش از اين قوم گرفت و نامه را دشنام‌نامه نام نهاد.....

روزي؛ 19 دي 1361 امام خميني با قاضيان ايران چنين مي‌گفت كه «من آقاي صانعي را مثل يك فرزند بزرگ كرده‌ام آقاي صانعي... سال‌هاي طولاني در مباحثاتي كه ما داشتيم تشريف مي‌آوردند... با من صحبت مي‌كردند و من حظ مي‌بردم از معلومات ايشان و ايشان... آدم برجسته‌اي در بين روحانيون است و مرد عالمي است.»  25 سال پس از آن روز در همان نظام سياسي روزنامه‌اي رسمي چنين فرزند امام خميني را تهديد مي‌كند: «كيهان... سوابق آيت‌الله صانعي را... در اختيار داشت ولي براي حفظ حرمت ايشان و پوشيده ماندن اين نكته كه چگونه در مقايسه با مواضع پيشين خود دچار چرخش‌هاي يكصد و هشتاد درجه‌اي شده است از انتشار آن خودداري كرد.»...

اسلام ايراني و نظريه دولت در عصر غيبت

 نه اين است كه آنچه دين گفته عدل است بلكه آنچه عدل است دين مي‌گويد. اين  معني مقياس بودن عدالت است براي دين. پس بايد بحث كرد كه آيا دين مقياس عدالت است يا عدالت مقياس دين؟ مقدسي اقتضا مي‌كند كه بگوييم دين مقياس عدالت است اما حقيقت اينطور نيست اين نظير آن چيزي است كه در باب حسن و قبح عقلي ميان متكلمين رايج شد و شيعه و معتزله عدليه شدند يعني عدل را مقياس دين  شمردند نه دين  را مقياس عدل. به همين دليل عقل يكي از ادله شرعيه قرار گرفت تا آنجا كه گفتند: العدل و التوحيد علويان و الجبرو التشبيه امويان.مرتضي مطهري: مباني اقتصاد اسلامي

سه سال پيش يكي از محافظه‌كاران سرشناس ايران به مديران يكي از روزنامه‌هاي اصلاح‌طلب تهران توصيه مي‌كرد حال كه مشربي ليبرالي دارند و مشي اصلاحي، به جاي اين همه در پوستين راستگرايان افتادن اندكي هم در نقد چپگراياني بنويسند كه دانشگاه‌هاي ايران را در دست خود گرفته‌اند و نه از چپ ديني كه از چپ ماركسيستي دفاع مي‌كنند و نه فقط با راست  مذهبي كه با راست ليبرالي هم مخالفند و مي‌افزود گرچه ليبرال‌ها هم با نظام ديني مخالفند اما حداقل به انديشه ديني پايبندند و اكنون زمان آن است كه محافظه‌كاران و ليبرال‌ها دست كم در نقد كمونيست‌ها ....

ورود محسن مخملباف به هنر محصول يك سوءتفاهم بود. آنجا كه نوشت: «ما امروزه خواه ناخواه مجبور از به‌كارگيري هنر هستيم. اگر ما از اين سلاح موثر در جهت اهداف حقه خويش استفاده نكنيم ديگران آن را عليه ما به كار خواهند گرفت.» (جنگ سوره: ج‌4 تير 61، ص182) محسن مخملباف از انقلابي برآمده بود كه اعتقاد داشت: «آدمي در عالم خاكي نمي‌آيد به دست» پس «عالمي نو ببايد ساخت و از نو آدمي» و مخملباف مومن‌ترين هنرمند بدين باور بود. نسل مخملباف مستقيما از زندان راهي دولت شده بودند. يكي به مجلس رفت و ديگري به هيات وزيران. آن يك وارد دادگاه شد و ديگري در زندان ماند اما نه به عنوان زنداني كه اين بار زندانبان شده بود. ...

بازآفريني نظريه تمدن ها در حوزه تمدن ايراني

امانوئل كانت 

«غرب ناگزير است كه بيش از پيش به تمدن‌هاي مدرن غيرغربي كه به تدريج قدرتي هم سطح غرب پيدا مي‌كنند اما از نظر ارزشي و منافع با غرب اختلافات چشمگير دارند سازش داشته باشد... لازم است كه غرب درك عميق‌تري از نگرش‌هاي اصيل مذهبي و فلسفي ديگر تمدن‌ها و نوع نگاهي را كه مردم اين تمدن‌ها به منافعشان در پيش مي‌گيرند، بشناسد. اين امر مستلزم شناخت عناصر مشترك بين تمدن غرب و ديگر تمدن‌هاست. در آينده قابل پيش‌بيني هيچ تمدن جهاني وجود نخواهد داشت؛ بلكه جهان مملو از تمدن‌هاي متفاوت و گوناگوني ....

مانع تجدد در ايران ، دولت سالاري روشنفكران بود نه سنت گرايي فقيهان

روشنفكران ايراني همه بحران‌هاي عصر جديد را به شكاف «سنت و تجدد» فرومي‌كاهند و همه نزاع‌هاي سياسي و اقتصادي معاصر از نبرد «استبداد و آزادي» تا جدال «انحطاط و توسعه» را برآمده از آن شكاف‌ها درمي‌دانند و چنان نظريه‌پردازي مي‌كنند كه گويي سنت اسم مستعار استبداد و انحطاط و تجدد نام ديگر آزادي و توسعه است و اين نكته را از نظر دور مي‌دارند و از آن غفلت مي‌كنند و خويش را به تغافل و تجاهل مي‌زنند كه ديكتاتوري مدرن از استبداد سنتي بسي دهشتناك‌تر است همچنان كه هيتلر و استالين از نرون و آتيلا ستمكارتر بودند و آلمان نازي و ........

(نقدي بر تاريخ علوم سياسي در ايران)

هفت سال پيش از آنكه جنبش مشروطه در ايران به پيروزي برسد در 16 آذر 1278 هجري شمسي اولين مدرسه علوم سياسي در ايران تاسيس شد. فرمان تاسيس مدرسه علوم سياسي را مظفرالدين شاه قاجار صادر كرد همان‌گونه كه فرمان تاسيس دولت مشروطه را صادر كرده بود و فرمان تاسيس مدرسه علوم سياسي به تاسيس علم سياست در ايران منتهي نشد، همان‌گونه كه فرمان تاسيس مشروطه به استقرار دموكراسي در ايران ختم نشد. مدرسه علوم سياسي همتاي مدرسه علوم پزشكي در زمره اولين نهادهاي آموزشي مدرن در ايران بودند كه همپاي هم سنگ‌بناي دانشگاه تهران را نهادند و نظام علمي و آموزشي ايران را دگرگون كردند....

هيچ جامعه‌اي نمي‌تواند از روشنفكرانش شكايت كند بدون آنكه خود را متهم كند، زيرا اين پديده را خودش بار آورده است.

 ژان پل سارتر

از جمله واژه‌هاي مقدس عصر جديد يكي هم روشنفكري است كه به نامش عصر جديد را عصر روشنگري خوانده‌اند و آن را همچون بتي مدرن ستايش و در بت‌خانه مدرنيته پرستش كرده‌اند و بر مبناي آن جامعه را تقسيم كرده‌اند و گروهي را روشنفكر و گروهي را مرتجع ناميده‌اند و سنت را نماينده ارتجاع و تجدد را نماد ترقي دانسته‌اند و توان اخلاقي دفاع از سنت و نقد تجدد را از نخبگان گرفته‌اند و امكان راست بودن را در برابر سوداي چپ‌شدن از انسان معاصر سلب كرده‌اند. اما آيا روشنفكري يك ارزش است؟....

در ضرورت اعلامیه ایرانی حقوق بشر

«(سيدحسن) تقي‌زاده بعد از چهل – پنجاه سال كه از آن قضايا (مشروطه) گذشته بود مي‌گفت اگر ما با محمدعلي شاه راه آمده بوديم و جواني نكرده بوديم، شايد مشروطه آنچنان كه مطلوب بود مي‌ماند.»

ايرج افشار، مجله بخارا/ ش 47/ ص 180

و اين تقي‌زاده‌ همان روشنفكر تندرو و لائيك انقلابي عصر مشروطه ايراني است كه به تقليد از ژاكوبن‌هاي فرانسوي حزب دموكرات را ساخت و در عالم قياس سوداي روسپه ايران شدن داشت و مي‌خواست ايراني را از فرق سر تا نوك پا غربي كند و علماي مشروطه‌خواه را چنان برانگيخت كه خود از هراس ارتداد گريخت و از مخالفت افراطي با شاه قاجار و سنگ‌اندازي در راه تاسيس مجلس سنا به سناتوري عصر پهلوي و رياست مجلس سنا رسيد و سر پيري از مشروطه‌خواهي به عمله ظلمه تبديل شد. پنجاه سال براي اعتراف زمان درازي است اما فرض كنيد تقي‌زاده جوان مي‌شد و با محمدعلي‌شاه مصالحه مي‌كرد. ...

چرا از دل جمهوري لائيك تركيه اسلام‌خواهي برخاست؟

 در سال 1313 چهار رهبر وقت چهار دولت دو به دو با يكديگر ديدار كردند: هيتلر و موسوليني سران آلمان و ايتاليا در ونيز، آتاتورك و رضاشاه سران  تركيه و ايران در آنكارا. هر چهار رهبر وارث امپراتوري‌هاي رو به زوال: پروس، روم، عثماني و پرشيا و آرزومند امپراتوري‌هاي نو بودند و از حيث نظامي‌گري و ملي‌گرايي در زمره سران جنبش راست افراطي به حساب مي‌آمدند و شايد دو رهبر شرقي دل در گرو دو پيشواي غربي داشتند، چنان كه «در مطبوعات تركيه و ايران خبر ملاقات موسوليني و هيتلر درست در كنار اخبار مربوط به ملاقات رضاشاه با مصطفي كمال چاپ شد.» (استفاني كرونين: 178) از آن چهار دولت اما اكنون تنها يك دولت است كه هنوز نظام سياسي خود را ....

اقدام محمود احمدي‌نژاد درباره سازمان برنامه شجاعانه است اما...

حتي 2 سال رياست دولت براي مردي چون محمود احمدي‌نژاد كافي است تا او كارهايي انجام دهد كه نه تنها در 16 سال حاكميت اصلاح‌گرايان يا 30 سال استقرار دولت ديني بلكه در 80 سال عصر دولت مدرن در ايران بي‌سابقه است. دولت مدرن در ايران دست‌كم 80 سال سابقه دارد. پس از پيروزي انقلاب مشروطه در صد سال پيش دو دهه طول كشيد كه از دل هرج و مرج عصر مشروطه بناپارتيسمي ايراني متولد شود و رضاخان به دولت برسد و گرچه موفق نشد سلطنت ايران را به جمهوريت بدل كند اما از دل جنبش مشروطه، دولتي مطلقه را برآورد كه با دولت‌هاي مطلقه  پيش از آن فاصله داشت.....

پوپوليسم همان سوسياليسم نيست

بازگشت ميرحسين موسوي به عرصه عمومي در عصري كه پوپوليسم فرمانروايي مي‌كند غيرمنتظره‌ترين رخدادي است كه مي‌تواند رخ دهد به‌ويژه اگر زاويه‌ ورود او نه سياست كه اقتصاد باشد. در آن نيمروز تابستان هنگامي كه ميرحسين موسوي از پيوند اقتصاد و اخلاق سخن مي‌گفت هم اصلاح‌طلبان و هم اصولگرايان غافلگير شدند. اصلاح‌طلبان كه ميرحسين موسوي را در زمره تبار سياسي خويش مي‌ديدند از او سخناني شنيدند كه ناظر به نقد عملكرد 16 ساله‌ پس از موسوي در دولت‌هاي هاشمي و خاتمي بود و اصولگرايان كه در نقد اين 16 سال با موسوي همزبان بودند از سر برآوردن اصل اصولگرايي غافلگير شدند......