ماهیت و چیستی سرمایه‌داران  و کارکرد مثبت و منفی آنان از مباحثی است که همواره در همه جوامع بشری مطرح و در مورد آن اظهارات کاملا" متفاوتی بیان شده است. از تعبیر معروف زالوصفت  تا کارآفرینان خلاق به این طایفه نسبت  داده می‌شود. واقعا" موضوع از چه قرار است؟ به‌نظر من، سرمایه‌داران مانند همه آحاد بشر از جمله فقرا هم خصلت‌های انسانی متفاوتی دارند و نمی‌توان در مورد آنان قضاوت کلی کرد. آنان نیز همواره در معرض آزمون الهی  هستند و با ثروت و مکنت خود مورد آزمایش‌های سختی قرار می‌گیرند. آزمون الهی در زندگی انسان‌ها از نکات بسیار مهمی‌است که چون در سراسر زندگی جریان ....

فرهنگ ايراني اسلامي‌در دوره مدرن  از قرن پانزدهم به يك عبارت و از قرن نوزدهم به عبارت ديگر  در ايران با مسئله سرمايه‌داري به عنوان نظام جديد كار و تلاش و اقتصاد و فرهنگ و سياست و روابط اجتماعي روبه‌رو شد. به لحاظ جديد بودن اين موضوع و وضعيت است كه پاسخ‌هاي متعددي از طرف صاحبان انديشه و فكر و روش در جامعه ايراني ارائه شده است. عده‌اي بدون ملاحظه بنيانها و روشها و نتايج نظام جديد – سرمايه‌داري- به دفاع از آن و عده‌اي نيز به نفي آن پرداخته‌اند. اين وضعيت دو‌گانه‌گرايي و معارض گونه ...

انتشار تصوير خريدار 5/1 ميليارد دلاري يك كارخانه فولاد در صفحات اول روزنامه‌هاي كشور در روزهاي گذشته اتفاق مهمي بود كه در ايران رخ داد. اين رويداد، كه از زاويه‌اي مثبت رخ داد، در گذشته امكان‌پذير نبود، چرا كه دارا بودن چنين سرمايه‌اي نزد هر كس كافي بود كه او را به لقب سرمايه‌دار مفتخر و همين عنوان براي محكوميت اخلاقي و سياسي او كفايت كند. ولي جامعه تغيير كرده است، اگر امروز صفت سرمايه‌دار لزوماً مثبت به‌كار برده نمي‌شود، چه‌بسا چون گذشته استعمال منفي هم ندارد. گواينكه هنوز از اطلاق اين صفت به افراد اجتناب مي‌شود. اما چرا در گذشته كلمه «سرمايه‌دار» نوعي فحش تلقي مي‏شد؟ به‌ويژه در نسل ما كه در دهه چهل و پنجاه خورشيدي دوران جواني خود را مي‌گذرانديم، چرا اين عقيده و نگاه ريشه داشت؟ و چرا امروز تا حدي تغيير كرده است؟ ابتدا ريشه‌هاي آن را در گذشته توضيح مي‌دهم....

يادآوري شبي كه ديوار برلين فروريخت. نور باران و شادي و رقص جوانان، همواره يك اميد در دل انسان ايجاد مي‌كند اميد اينكه انحصار قابل شكستن است. وقتي ديوار برلين فروريخت من در زندان بودم. نكته جالب اين بود كه زنداني‌هاي ماركسيست زيادي كه آن زمان در زندان بودند، برخي خوشحال و برخي ناراحت شدند. آنهايي كه ناراحت شدند، هنوز گرايش به كمونيست موجود، اعتقاد آنان بود و آنهايي كه خوشحال شدند مي‌گفتند كه شوروي يا آنچه آنها سوسيال امپرياليزم مي‌ناميدند از اصول اوليه ماركسيست عدول كرده است....

با گذشت چند روز از اينکه آقاي رئيس‌جمهور در قم اعلام کردند که در عراق قصد ربايش ايشان وجود داشته و خنثي شده است و پس از آن که عراقي‌ها و آمريکايي‌ها و شوراي امنيت کشورمان و کميسيون امنيت مجلس اعلام بي‌اطلاعي از اين پروژه خطرناک کردند، طبعا پرداختن به اصل خبر نمي‌تواند از اهميت ويژه‌اي برخوردار باشد. اما اين اتفاق نادر که رئيس‌جمهور کشور ربايش خود را اعلام کند و هيچ‌يک از دستگاه‌هاي امنيتي و نظامي ‌آن را تاييد نکنند و عکس‌العملي نشان ندهند مسائل جانبي مهمي ‌دارد که بايد به آنان براي آينده توجه کرد.

نوشته: ايوان كليما  -  ترجمه: خشايار ديهيمي

زماني كه جنگ به پايان آمد و من از اردوگاهي كه چهار سال از سال‌هاي كودكي‌ام را در آن گذرانده بودم بازگشتم، نه‌تنها نگاهم به هر چيز آلماني نگاهي تلخ بود، بلكه همه ذهنم را فقط و فقط مضمون آلماني اشغال كرده بود. هر نوشته‌اي را به قلم نويسندگاني كه به توصيف رنج‌هاي افراد در اردوگاه‌هاي كار اجباري و سبعيت زندانبانان آنها مي‌پرداختند، با ولع مي‌خواندم، محاكمه جنايتكاران جنگي بزرگ را دنبال مي‌كردم و نيز هر كوششي را براي توضيح دادن اينكه چگونه همه اينها رخ داده بود، چگونه ملتي كه تا همين اواخر اين همه به فرهنگ خدمت كرده بود چنين ناگهاني به بربريت افتاده بود....

واقعيت اين است كه برخي «واژه‌ها» به دليل فراواني كاربرد در زندگي روزمره ما، چنان خودماني و صميمي و «آشنا» جلوه كرده‌اند كه هرگز حتي به اندازه ذره‌اي گمان نداريم كه درباره مفهوم حقيقي و درست آنها دچار «سوءتفاهم»‌شده‌ايم.واژه «دولت» و مترادف‌هاي آن از اين دست به‌شمار مي‌رود. همه چنين مي‌انديشند كه «دولت» را مي‌شناسند، مفهوم واقعي آن را مي‌دانند، اختيارات و مسئوليت‌هاي دولت را بلدند و كاملا با خواص اين موجود قدرتمند و انتظاراتي كه مي‌توانند از آن داشته باشند آشنايي دارند...

در روم هيچ تصميم مهم سياسي گرفته نمي‌شد و هيچ كار دشواري آغاز نمي‌شد و هيچ جنگي شروع نمي‌گرديد مگر با صوابديد فالگيران و غيب‌گويان. هنگامي كه ارتش روم از كشور خارج مي‌شد هميشه همراه آن غيب‌گوياني مي‌رفتند و جزو ستاد جدايي‌ناپذير ستاد ارتش بودند.¹

چه در دوران باستان كه سازمان اجتماعي به صورت روابط اوليه تعريف مي‌شد و افراد در چارچوب اين روابط بخشي از امور مربوط به زندگي جمعيشان را به فردي واگذار مي‌كردند كه يا قدرت استثنايي (افسانه‌اي و جادوگري) داشت، يا قهرماني برآمده از جنگ‌ها بود يا اينكه در گذشته توانسته بود بخشي از مشكلات مردم را در ارتباط با بحران‌هايي مانند سيل، زلزله يا خشكسالي و قحطي حل و فصل كند يا برخي از افرادي كه رهبري جوامع را در دوران باستان مي‌پذيرفتند علاوه بر اين ويژگي‌ها بياني شيوا و موثر داشتند و با استفاده از آن مي‌توانستند جماعتي را گرد هم آورده و نقش رهبري و مديريت خود را تثبيت كنند و چه پس از

ما معمولاً عادت داريم كه در بحث حكومت‌داري ذهنيت خود را متوجه ويژگي‌هاي شخص حاكم كنيم، و با توصيف آنها به افراد خوب يا بد، وصف حكومت‌هايشان را نتيجه بگيريم. اما اين ايده‌اي سنتي و قديمي است و پاسخ نياز امروز ما نيست. اين امر بدان معنا نيست كه توجهي به خصوصيات اخلاقي و رفتاري و ديگر ويژگي‌هاي فردي و شخصي حكمران نداشته باشيم، اما اين موضوع در مقايسه با اصول و زمينه اجتماعي حكمراني از درجه اهميت كمتري برخوردار است. حدود 25 سال پيش، به مناسبتي مطلبي نوشتم درباره استراتژي امنيت ملي آمريكا در سال 1978. وقتي ...

 مصائب مهاجران دیدگاه برخی از روشنفکران ایرانی درباره پدیده مهاجرت است. مهرزاد بروجردی ،  سوسن شریعتی ، مسعود بهنود ، محمد ضيمران ، خسرو شاكري ، احمد قابل است. در اين جا برخي از آنها را منتشر مي كنيم . كامل اين ديدگاهها را هفته نامه شهروند امروز بخوانيد.

از ديار حبيب تا بلاد غريب

مهرزاد بروجردي

«آقاي بروجردي، شما كه هر وقت فيلتان ياد هندوستان مي‌كند به فرنگستان سفر مي‌كنيد به خاطر بسپاريد كه اين كشور به امثال شما نياز دارد. بايد برگرديد و به آن خدمت كنيد.» درست سي‌سال پيش، روزي كه براي خداحافظي به دفتر مدرسه بزرگمهر اهواز رفته بودم، آقاي پرچمي معلم مهربان انشا با من چنين مي‌گفت. اينك سي‌سال از زماني كه در قامت يك دانش‌آموز شانزده‌ساله به شهر نيويورك رسيدم مي‌گذرد و اكنون در همان ايالت نيويورك...

مرگ از منظر زندگي، يك معنا بيشتر ندارد: نقطه پايان زندگي است. اما زندگي از منظر مرگ، هزار رنگ است با هزار معنا. كودك كه بودم، در چشم پدر بزرگ، زندگي وادي انضباط بود و اخلاق. مثل حركات آكروباتيك بر نخ نازكي بود در يك وادي آتشين. هر آن اگر حواسم از كنترل آهنين دست و پاها به سويي ديگر مي‌رفت، به قعر آتش پرتاب مي‌شدم. پدربزرگ به مرگ همسايه گناهكارمان اشاره ...

فرشاد قربانپور

اگر بخواهيد روشنفكري امروز ايران را آسيب‌شناسي كنيد چه تصويري از شرايط و وضعيت آن ارائه مي‌دهيد؟

مشكل روشنفكري امروز ايران اين است كه در خلاء تئوريك و ايدئولوژيك به‌سر مي‌برد و هيچ برنامه‌ و تعريفي از خودش ندارد. انگيزه و هدف ندارد، به همين دليل ما در فرار مغز‌ها در دنيا اوليم...

در نوجواني از مرگ مي‌ترسيدم، ناداني كودكي بود به علاوه عقايد وحشت‌زاي قبيله‌اي، در جواني با مرگ درگير بودم: مرگ گاهي شرارتي بود كشنده، زماني موضوعي مضحك بود و مي‌شد با آن شوخي كرد، وقتي پايان خود و ديگران و دنيا بود. حالا در كلانسالي، مرگ برايم مساله‌اي طبيعي است عين زندگي، غذا خوردن و خوابيدن. در واقع پس از مرگ‌هاي چندي كه در آستانه‌اش بوده‌ام و مرگ‌هاي بي‌شماري كه از ديگران ديده‌ام، به‌ويژه پس از مرگ زيباترين يارانم، حالا مردن آنقدر اهميت ندارد كه بهش فكر كنم. البته اين واكنش فقط در زندگي روزانه است كه كم‌اهميت به نظرم مي‌‌آيد، اما در رمان و شعر و خواب‌ها هنوز مرگ به عنوان يك واقعه انساني، همانقدر موضوع دغدغه ذهني‌ام است كه مسائلي چون عشق و اندوه و شادي و پاره‌اي از حماقت‌هاي بشري. حالا كه خواسته‌ايد يادداشتي درباره‌اش بنويسم، چندخطي حرامش مي‌كنم....

از بنده خواسته شده كه درباره مرگ بنويسم. اما ظاهرا چنين كاري سهل و ممتنع است. سهل است از آن رو كه هيچ چيز نزديكتر از مرگ به ما نيست و هيچ چيز هم قطعي‌تر از مرگ وجود ندارد، و به هرجا كه مي‌نگريم مرگ را درك مي‌كنيم، و سياست‌هاي خبري نيز به گونه‌اي است كه اخبار مرگ را بيش از زندگي به گوش‌ها آشنا مي‌كند. واضح است، چيزي كه تا اين حد نزديك بوده و ما را احاطه كرده است، نوشتن درباره آن سهل مي‌نمايد. اما ممتنع نيز هست، زيرا كه هيچ كس يا كمتر كساني تجربه مرگ يا شبه‌مرگ را داشته‌اند. و به قول معروف چون آدم بيش از يك بار نمي‌ميرد...

چه روزگاري داشتند مردمان اتحاد جماهير شوروي، نه! همه خلق‌هاي اردوگاه سوسياليسم، اگر هنوز «مرگ» رفيق استالين فرا نرسيده بود و او همچنان در مسند رهبري بلوك شرق، پرچم «پرولتارياي جهان متحد شويد» برمي‌افراشت!؟ چه سرنوشتي داشت سرزمين پهناور چين اگر هنوز و همچنان حضرت مائوتسه دونگ تسليم تقدير «مرگ» نمي‌شد و مجالي براي دگرديسي انقلاب چين فراهم نمي‌گشت؟!

اگر هنوز موسوليني زنده بود، اگر فرشته «مرگ» ژنرال فرانكو را در آغوش نمي‌گرفت، مردم ايتاليا و اسپانيا، چه مي‌كردند جز اداي عذر و شرمساري از اين كه در ايتاليا...

 برخي گمان دارند كه چون من «صادق هدايت و هراس از مرگ» را نوشته‌ام يا «زمان و ناميرايي در سينماي تاركوفسكي» را و به ويژه «درآمدي به انديشه مرگ در فلسفه غرب» را پس لزوما مي‌بايد يكي از «مرگ‌انديشان» نمونه‌وار اين سرزمين باشم كه معتقد است به آنچه در مرگ‌انديشي زندگي‌گريز سنت عرفان و تعقيدات ما قرن‌ها –يا شايد چند هزار سالي – جاري بوده است! به خصوص انديشه‌هايي كه از عصر «عرفان مانوي» يا حتي بسيار پيش از آن – از عصر مذهب بودائي و سرچشمه‌هاي مشترك آن با عرفان هند- در فرهنگ ما پديد آمده و رشد و گسترش يافته است و يا شايد مهمتر از اين سرچشمه‌ها، پرسشي كه مرا به سوي اين «مرگ‌پژوهي» (و نه «مرگ‌انديشي» به معناي «مرگ دوستي» و «مرگ‌خواهي») كشاند، اين بود كه چرا فرهنگ جامعه ما مانند فرهنگ جوامع ديگر كه روزي «مرگ‌انديش» بودند – و بيش از همه فرهنگ غرب – از اين نظر متحول نشده ...

گفت‌وگو با حسين قاضيان غروب يكي از همين روزهاي پاييزي انجام شد، در منزل جامعه‌شناس و در محاصره انبوه كتاب‌هاي او و نور شمعي در گوشه ديوار كه گهگاه سايه مي‌انداخت و رفت و آمد كوتاه ذهن را موجب مي‌شد. آسيب‌شناسي عملكرد دولت اصلاحات در مواجهه با نهادهاي مدني را با حسين قاضيان به بحث نشستيم و نقدهاي اصولي او به كاستي‌هاي روند دموكراسي در ايران را شنيديم. گفت‌وگو كه به پايان رسيد، يك نتيجه ملموس به دست آمده بود و آن فاصله زيادي است كه تا رسيدن به «جامعه مدني» درپيش داريم....

اصلاح‌طلبان ايراني با طرح شعار «جامعه مدني» در دوم خرداد 76، اصلي‌ترين نهاد انتخابي در ايران را به تسخير خويش درآوردند و از بد ماجرا اما گويي راهي به مقصود نبردند كه در پايان دوران هشت ساله حضور در نهادهاي قدرت، جامعه پيش‌روي را نه مدني كه همچنان توده‌اي يافتند و تراژدي «پايان» را در مقابل يافتند. از همين روي پرسش ما چنين است: «اصلاح‌طلبان ايراني تا چه حد به ضرورت‌هاي شعار محوري خود يعني جامعه مدني توجه كردند و تا چه ميزان درك درستي از جايگاه نهادهاي مدني و جامعه مدني در فرآيند گذار داشتند؟» آنچنان كه انتظار مي‌رفت، طرح شعار جامعه مدني در كنار و همراه با شعاري ديگر ـ فشار از پايين و چانه‌زني در بالا ـ مي‌بايست مسير اصلاحات و گذار دموكراتيك را هموار كند و تغييرات مفروض را ممكن سازد، چه....

گفتن از مرگ و شنيدن از مرگ در جهان كنوني، از همان ابتدا حسي ناراحت كننده و اضطراب آميز را در گوينده و شنونده ايجاد مي‌كند، حسي كه براي انسان شناسان آشنا است و در مفهوم «تابو» خود را متبلور مي‌كند: آنچه نبايد بر زبان راند، آنچه نبايد به سويش رفت و به كنش رساند. مدرنيته، مرگ را از زندگي ما بيرون رانده است، همانگونه كه شروع فرايندهاي بزرگ شهرنشيني پس از رنسانس به گونه‌اي نمادين با بيرون راندن گورستان‌ها از شهر ....

در دهه گذشته طرح موضوع جامعه مدني چون همراه با تحولات سياسي بود، با برداشت‌ها و واكنش‌هاي حاد سياسي نيز مواجه شد كه در نهايت به نفع اين موضوع نيست و واكنش اصحاب جديد قدرت نسبت به اين نهادها از جمله اين عوارض است. البته افزايش درآمدهاي نفتي موجب شده است كه سرمايه پولي و اقتصادي به نحو بي‌سابقه‌اي افزايش يافته و نياز سرمايه اجتماعي را چندان برجسته نكند، همچنان كه سرمايه انساني هم جايگاه و سهم خود را نسبت ....

شايد بهتر باشد بحث را با اين پرسش آغاز كنيم كه به اعتقاد شما نهادهاي مدني چگونه مي‌توانند به گسترش دموكراسي كمك كنند؟

دموكراسي در يك معنا نظارت مردم بر عملكردهاي حكومتي است. اين نظارت به چند شيوه اعمال مي‌شود. مهمترين شيوه آن تشكيل جامعه مدني و نهادهاي مدني است. اين جامعه و نهادهاي آن با قدرت، بر كار حكومت‌ها نظارت خواهند داشت. جامعه مدني، تشكل‌هاي صنفي، حرفه‌اي و مردمي هستند كه با قدرت، خواسته‌هاي مردم را به گوش مقامات دولتي مي‌رسانند و ضمنا با توجه به اختيارات و قدرتي كه از نفوذ در توده‌هاي مردم دارند مي‌توانند خود قسمتي از وظايف حكومت را نيز بر عهده بگيرند. ..

حقوق بشر و دفاع از آن يكي از اهم دغدغه‌هاي جوامع امروزي است و چنين دفاعي في‌نفسه مطلوب و پسنديده است، حتي اگر درك مدافعان از حقوق بشر، دركي كلي و عام باشد، اما در عين حال بايد توجه داشت بعضاً چنان اين مفهوم بسط و تعميم مي‌يابد كه در جوامعي چون ايران به ضد خود تبديل مي‌شود. طبعاً بحث در اين باره مي‌تواند گسترده و مفصل باشد از اين رو هر نوع نوشته‌اي كه بيش از حد مختصر و موجز باشد، مآلاً نارسايي‌ها و ابهاماتي را موجب مي‌شود. اما چاره چيست، كه بسط و شرح مفصل نيز مجال و محل ديگري را مي‌طلبد....

ذهنيت جمعي ما طي سه دهه پس از انقلاب، دست‌کم سه مکتب فلسفه سياسي را پشت سرگذاشته است. انقلاب، با هدف «افزايش خشنودي» مردم صورت گرفت. مردم به پاخاستند، چون دل در گرو عدالت و آزادي بسته بودند و مي‌خواستند چنان نظمي برپا کنند که حداکثر عدالت را با حداکثر آزادي جمع کند. از عرصه اجتماعي و فرهنگي، کينه و حسد را برچينند، دل‌ها را در هم گره زنند، و رفاه مادي در اين جهان را با حداکثر معنويت گردهم آورند....

با توجه به تجربه بشر و خاطرات تلخش از جنگ‌هاي جهاني، استقبال جوامع از بحث تساهل و تسامح در حال فزوني است، هر چند اگر دولت‌ها چندان از آن استقبال نكنند. ضرورت اين بحث، امروزه در تمام جوامع ديني و غيرديني، دموكراتيك و غيردموكراتيك مطرح است. در طول تاريخ «نارواداري» فجايع زيادي به بار آورده و جنگ‌هاي خونيني را همراه داشته است. ظاهر اين بحث گرچه ساده است اما در واقع محتوايي بغرنج و پيچيده دارد. ...

گامي براي خروج از دور باطل - فرشاد قربانپور

به بهانه انتشار چهارمين دفتر از مجموعه «نگاهي از درون به جنبش چپ» در گفت‌وگو با «محسن رضواني» از اعضاي سازمان انقلابي حزب توده ايران با حميد شوكت، پديد آورنده اين آثار گفت‌وگو كرديم. حميد شوكت در اين زمينه علاوه بر انتشار گفت‌وگوهايي با «ايرج كشكولي»، «مهدي خانبابا تهراني» و«كوروش لاشايي» آثار ديگري در زمينه تاريخ منتشر كرده است كه از آنها مي توان به «از انحصار طلبي انقلابي تا سركوب دولتي» و «در تيررس حادثه»، پيرامون زندگي قوام‌السلطنه اشاره كرد....

براي دريافت پاسخي مرتبط با چيستي  موانع اجتماعي تحقق مدارا در ايران، شناسايي جايگاه مدارا در فرهنگ و ادب ايراني ضروري است. اين مفهوم را هم مي‌توان از در مقايسه با مفاهيم معارض شناخت و هم اينكه به كنكاش در سابقه مفهوم، تعاريف و ديدگاههاي ارائه شده و مصاديق اشاره شده در ادبيات و فرهنگ  ايراني تعريف كرد. مفاهيم معارض با مدارا عبارتند از  تجاوز، خشونت، ستيز، بي صبري،  دشمني، سختي، و جنگ.  با مراجعه به گفتگوهاي رسمي‌ميان مردم ديده مي‌شود در بيان حالات و روحيات و ابراز وجود بيشر جنگ تا صلح، خشونت ...

با نگاهي به نظرسنجي‌ها و كارهاي علمي‌انجام شده، به نظر مي‌آيد كه مهم‌ترين مساله در جامعه ايران نمود اين واقعيت است كه ميان حكومت و مردم و اقشار مختلف مردم با يكديگر اعتمادي كه بايد باشد، وجود ندارد. در جامعه ايراني بسياري از طبقات و افراد مختلف به منافع كوتاه مدت خود و خانواده مي‌انديشند در حالي كه تا وقتي اعتماد متقابل شكل نگيرد، منافع آنها نيز تامين نخواهد شد. به اين ترتيب به خاطر عدم وجود اعتماد و اطمينان، يك نقص كلي وجود دارد ...

ميلان كوندرا و مليت گمشده

 ميلان كوندرا نمونه روشنفكر ـ نويسندگاني است كه در سال‌هاي بعد از جنگ دوم جهاني از كشورهاي بلوك شرق رانده شده يا به تبعيدي خودخواسته تن دادند. نويسنده چك‌تباري كه كمونيسم، حكومتي تازه‌نفس و تانك‌هاي ارتش سرخ شوروي او را به فرانسه راند و از سال‌هاي پاياني دهه 60 ميلادي تا به امروز پاريس‌نشين‌اش كرد. وضعيت خاص كوندرا زماني «خاص‌تر» شد كه بعد از فروپاشي چپ‌ها در چكسلاوكي و تقسيم اين سرزمين به دو كشور مستقل «چك» و «اسلواكي» او نتوانست رابطه زيستي و اجتماعي‌اش را با كشورش بازآفريني كند. او در روزهاي گذشته ....

استقلال حقوق بشر از سیاست

بهانه اولیه گفتگو با عمادالدین باقی، مقاله‌اي بود که سال گذشته و در آخرین شماره‌های روزنامه شرق (پیش از توقیف) از او منتشر شده بود. یادداشتی با عنوان «آشفتگي مفاهيم: فعال سياسي وفعال حقوق بشر» که حساسیت وی را نسبت به تفکیک دو حوزه مبارزه سیاسی و دفاع از حقوق بشر نمایان مي‌کرد. در طول گفتگو اما از موضوعات بسیاری سخن گفته شد. از دادگاه مطبوعات و محاکمه باقی به خاطر مقالاتش ...

یکی از روش‌های مثبت در رفتار اجتماعی «مدارا» است. روش و منش پسندیده ای که در فرهنگ عمومی‌بشر، دیر زمانی است که نام آن شنیده می‌شود. حکیمان، آن را از نوع «حکمت عملی» دانسته‌اند که عقل و منطق بشری به آن فرا می‌خواند و پیامبران الهی به تأیید آن پرداخته و بر آن تأکید ورزیده‌اند، تا انگیزه ثانوی «رضایت خداوندی» را در کنار انگیزه اصلی «مقتضای عقل و منطق» قرار دهند و به تحقق آن ياری رسانند. در روايتي صحيحه، امام صادق (ع) از قول ...

بار دیگر، میشل فوکو در فضای فکری ما فراخوان می‌شود. این دومین بار است که فوکو در فضای فکری و فرهنگی ما برای پیشبرد امری فراخوان می‌شود. اما این میهمان چموش، دفعه پیش به میزبانان خود وفا نکرد و آن کرد که مقتضی او و فلسفه او بود. باید منتظر ماند و قضاوت منصفانه کرد. اولین بار میشل فوکو توسط روشنفکرانی به جامعه ایران فراخوانده شد که سابقه چپ داشتند. با فوکو، تحول خود از مارکسیسم ارتدکس به مارکسیسم اروپایی را اعلام می‌کردند....

در ستايش مدارا

بزرگترين سهم مهاتما گاندي در تاريخ مبارزات آزاديخواهانه هند و حتي جهان را، تشخيص اين مهم مي‌دانند كه انسان‌ها قادر هستند براساس تحمل متقابل و عدم خشونت به يكديگر بپيوندند و باهم زندگي كنند. گاندي مبارزه را كه آغاز كرد، چرچيل از سر بغض او را «گداي نيمه برهنه» ناميد، اما گاندي را شكايتي نبود كه اين دانش آموخته حقوق، تحقق آرماني بزرگ و انساني را به پيش مي‌برد. گاندي تمامي ناملايمات را تحمل مي‌كرد كه در مكتب او «عدم تحمل» بدترين نوع خشونت بود و «مدارا» آرمان انساني مبارزه و ابزار پيروزي. بايد زمان مي‌گذشت ...

نظر شما در خصوص این  تحلیل که بر پایه آن برخی معتقدند اصولگرایان اهل مدارا نیستند چیست؟

مبحث تولرانس یا مدارا مفهومي‌نیست که از غرب به فرهنگ ما وارد شده و ما پیش از آن زمینه‌اي از آن را در درون فرهنگ ايراني-اسلامي‌خود نداشته باشیم. چنانچه حافظ،شاعر بلند پایه نیز آسایش دو گیتی را به دو اصل بر مي‌گرداند:مروت با دوستان و مدارا با دشمنان.از این روست كه مي‌توان گفت مفهوم مدارا بخش مهمي‌از فرهنگ تعاملی است؛...

حكومت كردن در كشوري كه رسانه‌ها از بام تا شام ساز مخالف كوك مي‌كنند و اپوزيسيون سياسي حتي نيمه‌شب هم زبانه آتش مخالف‌خواني‌ها را پردامنه مي‌كند، بي‌شك نيازمند «اعتماد به نفس» است. همين اعتماد به خويش است كه هوگوچاوس را همچنان در كرسي رياست‌جمهوري ونزوئلا حفظ كرده است وگرنه از عهده كمتر كسي برمي‌آيد كه از مقابل صفحه نمايش چندين تلويزيون خصوصي كه گويي وظيفه‌اي جز مخالف‌خواني با او ندارند بگذرد، لبخند زند و به تلويزيون دولتي خويش بسنده كند و خود آنقدر بر ...

بحران در حزب توده

66سال قبل در چنين روزهايي بود كه حزب‌ توده ‌ايران اعلام موجوديت كرد. از آن زمان تاكنون، چه آن سال‌هاي نخستين كه تب «توده»گرايي داغ بود و چه بعدها كه «توده‌اي» بودن به جرمي ‌نابخشودني در عرصه فعاليت‌هاي سياسي تبديل شده بود، بسيار در باب حزب توده و انشعاب‌ها و اقدامات اعضاي آن گفته و نوشته شده است. ما اما تصميم گرفتيم كه براي گفتن و نوشتن درباره حزب توده، ساعتي را به ديدار محمدعلي عمويي برويم و همراه با او برگ‌هايي را از جريانات و روابط داخلي اعضاي‌اين حزب ورق بزنيم. پس شال و كلاه كرديم و درست روز دهم مهرماه- همان روزي كه حزب اعلام موجويت كرد- زنگ منزل محمدعلي عمويي ...

در تاریخ تجربیات نظری و به ویژه ایدئولوژیک انسانی در دو قرن اخیر، تقریبا هر زمان با مقولاتی از نوع مطلق روبه‌رو بوده‌ايم و به صورتی همزمان با حماقت و تحمیقی هم‌وزن آن نیز برخورده‌ایم. از همین روست که در گفتمان روشنفکرانه و علمی، شک و تردید، خرده گرفتن و نکته‌سنجی و نپذیرفتن گزاره‌ها بدون آنکه استدلال‌هایی محکم و آزمون‌هایی سخت بتوانند آنها را برای زمانی کوتاه و همواره تا اطلاعی ثانوی، به کرسی نشانند، همان اندازه با تعریف دانشمندان و عالمان از علم و دانش انطباق داشته است که پذیرش بی‌قید و شرط و افسون‌زده...

زماني بود كه بسياري تصور مي‌كردند كه اگر در ايران گنجشكي از روي شاخه درختي به روي شاخه ديگر بپرد، حتما به دستور درياداري دولت فخيمه است و در اين مملكت آب از آب تكان نمي‌خورد مگر آنكه درياداري اراده كند و امروز چهره ديگري از اين سكه را مي‌بينيم كه براي عالم و آدم و تمامي (و نه حتي اندكي از آنها) آلام و دردهای بشریت نسخه مي‌پيچيم و طرحي نو در مي‌اندازيم در حالي كه خود بيش از پيش غرق در مصائب و مشكلات هستيم و نه تنها راهي موثر براي حل آنها نداريم، سهل است كه به‌جاي سرمه كشيدن به اين چشم بيمار، آن را كورتر هم مي‌كنيم و ظاهرا قرار نيست يا حداقل تاكنون قرار نبوده كه از اين حركت پاندولي خلاصي يابيم...

بسياري از تحليل‌ها و نوشته‌ها انباشته از گزاره‌هايي است كه مثلا ايراني‌ها واجد چه خصلت‌هايي هستند يا اروپايي‌ها چگونه‌اند، سياهان چنين‌اند و سفيدان چنان. اگر اين توصيفات را به منزله ويژگي‌هاي ذاتي اين افراد و گروه‌ها ندانيم، مي‌توانند درست باشند، اما اگر آنها را ويژگي‌هاي ذاتي هر كدام از اين مردمان بدانيم، قضيه كلا غلط خواهد بود. زيرا ويژگي‌هاي ذاتي، اكتسابي نيستند (مثل توانايي باروري در زنان)، بلكه اين ويژگي‌ها بايد ژنتيك باشند تا ذاتي محسوب شوند، حتي ويژگي‌هاي ژنتيك (مثل رنگ پوست) هم مي‌تواند با تغيير محيط زندگي در طول زمان و به مرور تكامل و تحول يافته كه فعلا موضوع بحث ما نيست...

معناي هنر در ميان پيشينيان ما، همچون همه تمدن‌هاي باستاني، چيزي جدا از آنچه امروز از اين مفهوم مي‌فهميم بوده است. توضيح اين جدايي و تفكيك چندان آسان نيست. صرفنظر از اينكه شاخه‌هاي امروزين هنر غالبا معطوف به «توليد براي بازار» هستند و در پيچيده‌ترين ابعاد خود يعني سينما و حتي موسيقي تبديل به صنعت و تكنولوژي نيز شده‌اند،‌باز به جهت وجود و قطبي شدن جنبه‌هاي اصيل هنر، نمي‌توان به راحتي از مرزبندي ميان هنر قديم و جديد سخن گفت. توجه به اينكه هنر در گذشته متعلق يك تخصص ويژه، آنچنان كه امروزه مي‌فهميم نبود بلكه به طور ناخودآگاه در ابعاد زندگي روزمره مردم، تجلي مي‌يافت...

ما ايرانيان، چه بسيار كه خود را مظهر تمام خوبي‌ها و آينه تمام‌نماي نيكي‌ها مي‌دانيم و ديگران را مقلدان خود و غارتگران سرمايه‌هاي مادي و معنوي‌مان خوانده‌ايم. به عنوان مثال تصور غالب ما هميشه اين بوده كه غربيان نفت ما را غارت كرده و اين سرمايه ملي را از ما ستاده‌اند. اما آنچه در عالم واقعيت جاري است، عكس اين تصور را ثابت مي‌كند. واقعيت اين است كه ما خودمان نفتمان را غارت كرده‌ايم. البته در يك تحليل اقتصادي، اگر رويكرد ما «غارت و روابط اقتصادي» باشد. دچار اشتباه شده‌ايم. اين تصور كه در روابط مبادله‌اي بازار، مي‌تواند رابطه‌اي استعماري شكل بگيرد، تصوري نادرست است. در شرايط رقابتي چنين امكاني به هيچ‌وجه وجود ندارد. اين وضعيت تنها در شرايط بازار انحصاري است كه مي‌تواند حاكم باشد. اما اگر از زاويه ماركسيستي به اقتصاد بنگريم، ...

هزار سال پس از فردوسي ايرانيان نه تنها شاه‌نامه نمي‌خوانند كه در فهم آن به خطا مي‌روند و در حق خالق آن جفا مي‌كنند و چنان مي‌نمايند كه گويي حكيم ابوالقاسم فردوسي ناسيوناليستي فاشيست و ملي‌گرايي نژادپرست و هيتلري شاعر بود كه سروده: هنر نزد ايرانيان است و بس.سروده فردوسي را البته هزار سال چنين نخوانده‌اند كه اين صد سال. اين صد سال كه بر ضعف ملت خويش آگاه شديم و از قوت ملت‌هاي ديگر هراسان و به جاي تاسيس آينده به گذشته پناه برديم و اول از همه شاه‌نامه فردوسي را ورق زديم و براي شاه وقت شعر جستيم و لقب يافتيم و پشت ساختيم و رضاخان پالاني را رضاشاه پهلوي خوانديم و شعر شاعر ملي ايران را قرباني ملي‌گرايي ناپخته خويش كرديم و هيچ نينديشيم كه نه آن «هنر» اين «هنر» است و نه آن «ايران» اين «ايران» و نياموختيم كه «بس و بسا واژه‌‌هايي هستند همانند و هم‌ريشه...

«شجاعت» صفتي فردي است كه بيشتر فلاسفه و انديشمندان قديم و جديد به آن پرداخته‌اند و در اين باب گفته و نوشته‌‌اند. مفهوم شجاعت به واقع حد ميانه‌اي است براي دو مفهوم «جبن» و «تهور». جبن به معناي بزدلي و ترس و تهور به معناي بي‌باكي و بي‌بهره بودن از ترس. درباره شجاعت مي‌توان از منظر روانشناسي و علوم تربيتي و اينكه آيا اصولا شجاعت صفتي ذاتي است يا اكتسابي هم سخن گفت. بالاتر از آن حتي مي‌توان بررسي كرد كه آيا جامعه و خانواده موجبات تقويت انگاره‌هاي شجاعت در فرد را ايجاد مي‌كنند يا اينكه اين صفت به صورت ذاتي در انسان‌‌ها موجود است و به گاه نياز نمايان مي‌شود.

اما آنچه در اين مجال

«شجاعت» بي‌هيچ ترديد، يك فضيلت بزرگ انساني به شمار مي‌رود. تاريخ بشريت همواره وام‌دار نقش‌آفريني انسان‌هاي شجاع در برهه‌هاي حساس و سرنوشت‌ساز بوده است. اگر شجاعت نبود، چه‌بسا انسان هنوز ترجيح مي‌داد از ترس جان، به زندگي در غارها ادامه دهد و به اندك بهره‌مندي از طبيعت بسنده كند و از رويارويي با هر چه ترسناك  است بپرهيزد و از ترس مرگ، بميرد. پس بيراهه نيست اگر ادعا كنيم: بي‌شجاعت، تاريخ عمر انسان، شايد به چند سال هم نمي‌رسيد و خيلي زود نسل او در آغوش انقراض مي‌آرميد.اما اين «شجاعت» چيست؟ گفته‌اند كه شجاعت نقطه اعتدال دو صفت افراطي و تفريطي، يعني «تهور» و «ترس» است. تهور، بي‌باكي كور و بي‌بهره از ...

مستشرقان در توصيف ايرانيان به خصايص متعددي اشاره كرده‌اند كه يكي از آنها شجاعت و دلاوري است. در مطالعه‌اي كه برپايه تحليل محتواي مجموعه اظهارات و مشاهدات عيني مستشرقان انجام شده، نتايج بسيار جالبي گزارش شده است. بر اساس اين مطالعات بالاترين بخش شخصيت ايراني، اختصاص به خرافات و تقديرگرايي دارد.به عنوان مثال شارون در سفرنامه خود اظهار داشته كه: «مردم كشور ايران اعتقاد مبرم و مضحكي به اخترشناسي و احكام نجومي دارند.» فريزر نيز مي‌نويسد: «من در ايران اين حقيقت را دريافتم كه خوابيدن زير درخت گردو خطر دارد...چون آدم جن‌زده مي‌شود.»

مشکل:	چالش در روابط بين‌‌الملل
راه‌حل:	جلسه‌ای برای حصول اجماع ملی

به اعتقاد شما بزرگترین مشکلی که جامعه ایران این روزها با آن روبروست چیست؟

کشور ما اگرچه مشکلات بسیاری دارد اما آنچه بیشتر احساس مي‌شود و آثارش را در حوزه‌های مختلف مي‌بینیم چالش در روابط بين‌‌الملل است که هم بر حوزه اقتصادی ما اثر مي‌گذارد و هم به اعتبار ما در عرصه بين‌‌الملل ضربه مي‌زند. ما در سال‌های نه چندان دور در وضعیت بسیار مناسب بين‌‌المللی بودیم و طرح رئیس‌جمهور ما به عنوان گفت‌وگوی تمدن‌ها در سازمان ملل با اتفاق آرا تصویب شد. حتی روسای‌جمهور کشورهای...

افلاطون خير را به دو بخش محدود و نامحدود تقسيم مي‌كند. خير نامحدود هماني است كه كسب هر ميزان از آن، محدوديتي براي ديگران ايجاد نمي‌كند مانند علم و پارسايي.خير محدود اما همان است كه كسب آن از سوي كسي به معناي ايجاد محدوديت براي ديگران يا حتي محروم كردن آنان از اين نوع خير است مانند قدرت، ثروت و مانند آن.به نظر مي‌رسد كه منبع خصومت و دشمني در بين انسان‌ها همان خير محدود باشد، يعني آنچه كه زيادش در نزد كسي معادل اندكش در نزد ديگران است.البته اگر سرشت آدميان به گونه‌اي بود كه هر كس به سهم ....