نشست فوق‌العاده سران اوپك به همراه بلندپايه‌ترين مقامات كشورهاي عضو اين سازمان، دو سال با تاخير در پايتخت عربستان سعودي در حالي برگزار شد كه فاصله بهاي نفت تا رسيدن به يكصد دلار در بازارهاي بين‌المللي بسيار كوتاه است.

هفت سال پيش از اين، سمپوزيوم سران اوپك به ميزباني كاراكاس برگزار شد و مطابق با برنامه سازمان بايست سومين نشست فوق‌العاده در سال 2005 ميلادي اتفاق مي‌افتاد كه اين تاخير گويي فرصتي بود براي محمود احمدي‌نژاد و وزير نفت جديدش تا در سخت‌ترين شرايط اقتصادي داخلي و هرچه پررنگ‌تر شدن تحريم‌هاي غرب عليه جمهوري اسلامي در كشوري هم‌پيمان با ايالات متحده، سران اوپك را به عدالت‌ورزي فراخوانند.

سومين سمپوزيوم سران كشورهاي صادركننده نفت در عربستان سعودي 20 روز پيش از برپايي يكصد و چهل و ششمين اجلاس اوپك در ابوظبي فرصتي بود تا غلامحسين نوذري براي دومين بار در ميان مردان نفتي اين سازمان بين‌المللي حضور يابد.

در نشست پيشين اوپك، نوذري به عنوان سرپرست وزارتخانه بي‌وزير نفت در كنار حسين كاظم‌پور اردبيلي نماينده دايمي ايران در اوپك و جواد يارجاني نماينده ملي ايران نشست ولي اين بار خيالي آسوده‌تر داشت، چه از مجلس اصولگرايان راي اعتماد گرفته بود و به عنوان وزير نفت انتظار آقاي رئيس را مي‌كشيد كه از بحرين به فرودگاه رياض رسد و در اين نشست بحث كاهش ارزش دلار و ضرورت تغيير ارز حاصل از فروش نفت اوپك را پيش كشد.

هنوز احمدي‌نژاد به رياض وارد نشده بود كه چانه‌زني‌هاي وزيران خارجه كشورهاي عضو اوپك به رهبري ايران و ونزوئلا در تلويزيون مداربسته اتاق خبرنگاران نمايش داده شد. اتفاقي كه منجر به دخالت انتظامات عرب و قطع آن صدا و تصوير در اتاق خبرنگاران شد. آنچه قرار نبود خبرنگاران رسانه‌هاي بين‌المللي از آن مطلع شوند اين بود كه عربستان سعودي به عنوان كشوري كه رابطه نزديكي با ايالات متحده دارد تلاش كرد تا در برابر خواسته ايران و ونزوئلا براي گنجاندن بندي در خصوص بررسي مساله كاهش ارزش دلار در بيانيه پاياني نشست ايستادگي كند. خبر اما به سرعت به اقصي‌نقاط جهان مخابره شد و ديگر سعودي‌‌ها نمي‌توانستند بروز اين موضع ضدآمريكايي را در اوپك كتمان كنند. براي عرب‌هاي سعودي ديگر حتي ادامه اين تلاش هم سودي نداشت چرا كه درست در زماني كه وزير خارجه اين كشور در حال مخالفت با چنين پيشنهادي بود سخنان محرمانه را آناني كه نبايد بشنوند شنيده بودند.

ماجراي افشاي چانه‌زني‌هاي محرمانه وزيران خارجه كشورهاي عضو اوپك براي ميزبان خاطره تلخي بر جاي گذاشت و سومين سمپوزيوم سران اوپك را نيز مواضع ضدآمريكايي كشورهايي چون ايران، ونزوئلا، نيجريه و الجزاير خاطره‌ساز كرد.

احمدي‌نژاد در مركز اتفاق

احمدي‌نژاد پيش از حضور در جمع سران و مقامات كشورهاي عضو اوپك سري هم به بحرين زد؛ شيخ‌نشيني كه در آن ناوگان پنجم نيروي دريايي ارتش آمريكا استقرار دارد و چندي پيش منوچهر متكي وزير امور خارجه ايران مجبور شد تا به دليل موضع‌گيري روزنامه كيهان درباره تعلق اين شيخ‌نشين به ايران ديداري با بلندپايگان دولت بحرين داشته باشد.

شنبه هفته گذشته احمدي‌نژاد در سفر خود يادداشت تفاهمي به منظور صدور گاز به بحرين امضا كرد تا نشان دهد نه‌تنها خيال تصرف خاكي را كه در اوايل دهه 70 ميلادي از ايران جدا شده است، ندارد بلكه حتي نسبت به موضع‌گيري همين چند هفته پيش آنان در رابطه با پرونده اتمي جمهوري اسلامي هم اهميت چنداني قائل نيست.

يادداشت تفاهم انتقال گاز طبيعي ايران به بحرين امضا شد تا شايد بحريني‌ها در بحبوحه تحريم و تحديدها يار دولت احمدي‌نژاد شوند.

احمدي‌نژاد بعدازظهر همان روز بلافاصله از بحرين به سوي عربستان سعودي حركت كرد تا به قول رافائل راميرز وزير انرژي ونزوئلا در يك اتفاق سياسي شركت كند.

سياست و دلار

«واقعيت آن است كه حضور ما در اينجا يك اتفاق سياسي است.» رافائل راميرز وزير انرژي ونزوئلا به خبرنگاران تاكيد مي‌كند كه سومين نشست فوق‌العاده اوپك طي 47 سال گذشته از عمر اين سازمان يك اتفاق سياسي است. پس احمدي‌نژاد هم به عنوان رئيس دولت دومين كشور صادركننده نفت اوپك به اين اتفاق سياسي وارد مي‌شود تا با پيشنهادهايي اعضاي اوپك را به سوي سياست‌هاي مطلوبش رهنمون سازد. پادشاه كشور ميزبان اما تمايل چنداني نداشت اين نشست به اجلاسي سياسي بدل شود كه پيكان نتايج آن غرب و در راس آن ايالات متحده را هدف قرار داده باشد.

شاه‌بيت سخنان ملك عبدالله اين بود: «نفت يك حامل انرژي براي سازندگي است و كشورهاي جهان نبايد از آن براي رسيدن به مقاصد و هوس‌‌هاي سياسي خود بهره جويند.» و اين پاسخي بود به سخنان هوگو چاوز كه شعارهاي آزادي و حقوق بشر بوش را بهانه مي‌خواند. رئيس‌جمهوري ونزوئلا اما خواهان ايفاي نقش اوپك در روابط بين‌الملل است. چاوز در سخنان خود علاوه بر اينكه خواهان حمايت اوپك از ملل فقير جهان شد پيش‌بيني كرد كه در صورت حمله نظامي ارتش ايالات متحده به ايران بهاي نفت به رقم 200 دلار به ازاي هر بشكه خواهد رسيد.

سعودي‌ها در حالي به سخنان چاوز و سران دولت‌هاي موافق‌اش گوش مي‌دادند كه با ياري گرفتن از نظاميان و مستشاران آمريكايي براي واكنش سريع به حملات تروريستي لشكري 35 هزار نفري را تشكيل داده‌اند. عربستان سعودي به عنوان بزرگترين توليدكننده نفت جهان و موثرترين عضو اوپك دو سال پيش از اين به آمريكا در برابر تهديد سلاح نفت اطمينان داد كه جاي خالي نفت ايران را پر خواهد كرد.

در نشست هفته گذشته رياض پادشاه عربستان يادآور شد: «آناني كه تمايل دارند اوپك از موقعيت خود استفاده كند فراموش كرده‌اند كه اين سازمان همواره با ميانه‌روي و تعقل گام برداشته است.» پادشاه عربستان سعودي كه روز يكشنبه با انفجار يك خط لوله گاز در كشورش مواجه شده بود كه بر اثر اين حادثه 28 تن جان باخته بودند، اگرچه نتوانست از درج پيشنهادهايي چون تاسيس بانك مستقل اوپك و بررسي كاهش ارزش دلار در بيانيه پاياني اين نشست جلوگيري كند اما همه تلاش خود را كرد تا اين سياسي‌ترين نشست اوپكي‌ها خشم ايالات متحده را متوجه آنان نسازد. احمدي‌نژاد اما با كاغذ خواندن دلار و تاكيد بر پيشگيري رويه‌اي در اوپك كه از آن با عنوان عدالت ياد كرد بيش از آنكه در ميان خبرنگاران رسانه‌هاي خارجي پيرامون موضع ايران در نشست ماه آينده اوپك مورد پرسش واقع شود با پرسش‌هاي سياسي روبه‌رو شد.

اوپك و آقاي رئيس

سمپوزيوم اوپك در رياض و پررنگ‌تر شدن مواضع ضدآمريكايي اعضايي مثل ايران، ونزوئلا و عضو بازپيوسته اكوادور اثر خود را بر بازار گذاشت و بيش از 70 سنت بهاي نفت جهاني افزايش يافت. با اين همه احمدي‌نژاد با رد اين گمان كه ايران تمايل دارد از نفت به عنوان سلاح در برابر تهديدهاي آمريكا استفاده كند سبب شد تا از خيز بلند قيمت‌ها جلوگيري شود. چه، بازارهاي جهاني نفت گوش به زنگ بودند تا ركوردهاي يكصد دلاري را پشت سر بگذارند.

پيشنهاد بررسي كاهش ارزش دلار و لزوم تاسيس سبد ارزي و بانكي مستقل با همه سروصداهايي كه به پا كرد اما به عنوان توافقات اصلي بيانيه پاياني نشست فوق‌العاده رياض در نظر گرفته نشد.

عبدالله سالم البدري دبيركل سازمان كشورهاي صادركننده نفت، تلاش در راستاي ثبات در بازار نفت، كاربرد انرژي در توسعه و رفاه و همبستگي هرچه بيشتر كشورهاي عضو در خصوص حفاظت از محيط زيست را سه مقوله اصلي بيانيه پاياني خواند و اينگونه بود كه پيشنهادهاي هيات ايراني در كنار مسايل كلي‌تر اوپك به بررسي‌هاي آينده موكول شد. اكنون وزيران اقتصاد كشورهاي عضو اوپك مي‌توانند راهكارهاي مطرح شده درباره همكاري اقتصادي اعضا را به صورت جداگانه بررسي و در آينده نتايج را اعلام كنند.

احمدي‌نژاد در سخنراني خود البته سران اوپك را به عدالت‌ورزي نصيحت كرد. وي صادركنندگان نفت را به خويشتنداري در برابر تقاضاي فزاينده نفت فراخواند. رئيس‌جمهوري البته در حالي از عدالت‌ورزي سران اوپك سخن مي‌گفت و نگران ماليات‌هاي سنگين انرژي در كشورهاي مصرف‌كننده بود كه ملت ايران شرايط سخت اقتصاد داخلي را شاهد هستند.

احمدي‌نژاد همچنين در پايان سخنان خود پيش‌بيني كرد كه رشد و شكوفايي مادي و معنوي در سايه صلح و امنيت پايدار كه مبتني بر عدالت و حفظ كرامت انساني است ميسر خواهد بود!

تدوين برنامه توليد و مصرف، حفاظت از منابع در برابر افزايش تقاضاي مصرف‌كنندگان، تشكيل بورس نفت اوپك و تاسيس بانك اوپك از جمله پيشنهادهاي احمدي‌نژاد به سران اوپك بود. رئيس قوه مجريه جمهوري اسلامي البته به طور تلويحي خواستار تغيير برنامه اوپك درخصوص برپايي سمپوزيومي كه بايد هر پنج سال يكبار برگزار شود نيز شد. احمدي‌نژاد پيشنهاد كرد هر دو يا سه سال يك مرتبه چنين نشستي برگزار شود.

احمدي‌نژاد و يار انقلابي‌اش هوگو چاوز به قدر كافي با اظهارنظرهاي خود محور اصلي اخبار قرار گرفته بودند تا لازم شود در پايان مراسم اختتاميه در كنار پادشاه عربستان سعودي به بهانه گپ‌زدن، چند عكس يادگاري بگيرند مگر از حجم اخبار اختلاف ميان دو جبهه داخل اوپك در رسانه‌هاي جهان كاسته شود.

سومين سمپوزيوم اوپك به پايان رسيد و طبق برنامه بايد سال 2012 ميلادي بار ديگر سران اوپك به همراه مقامات عالي‌رتبه سياسي كشورهاي عضو گردهم آيند. تا آن زمان بازارهاي نفت منتظر چهارمين شوك جهاني هستند و شايد بررسي شرايط پس از بحران اصلي‌ترين موضوع مباحثات قرار گيرد.