جزييات مكانيزم شوراي حكميت اصلاح طلبان

سخنان اخير سيدمحمد خاتمي، خصوصاً درباب اختيارات ناچيز رئيس‌جمهور و اين‌كه اگر كسي مي‌تواند با اين وضعيت و اين اختيارات كشور را اداره كند، يا علي به ميدان بيايد و ما نيز به حمايتش برمي‌خيزيم، باعث واكنش‌هاي درون‌جناحي و البته زيرپوستي در جبهه اصلاحات شد. اگرچه اين روزها برخي از اصلاح‌طلبان تلاش مي‌كنند اخم خود را در مواجهه به سيدخندان اصلاحات، پنهان كنند و او را نه وادار كه ملزم به شركت در انتخابات رياست‌جمهوري كنند، امّا دو گروهي كه مدافع و بلكه مبلغ خاتمي براي شركت در اين دوره انتخابات هستند و خاتمي را تنها گزينه و البته بهترين گزينه انتخابات مي‌دانند، به صرافت افتاده‌اند تا در فرصت باقي‌مانده، وضعيت را به گونه‌اي رقم بزنند تا خاتمي عدم تمايل خود را به شركت در انتخابات، علني‌تر از اين نكند.  از همين زاويه است كه آبان ماه، ماه مهمي براي اصلاح‌طلبان مدافع خاتمي قلمداد مي‌شود. چراكه در اين ماه او قرار است نظرش را درباره آمدن يا نيامدن خود علناً اعلام كند. آنچنان كه اگر بگويد «نمي‌آيد»، اين ماراتن نفس‌گيري كه در دعوت و خواهش از او صورت گرفته بود، پايان مي‌يابد و اگر بگويد «مي‌آيد» خون تازه‌اي در رگ‌هاي هواداران حزبي و غيرحزبي خود تزريق مي‌كند. البته در اين ميان گزينه ديگري نيز متصور است و آن اين‌كه سيد اصلاحات همچون ديگر برهه‌هاي حساس، سخن نگويد تا آبان به سرآيد و آذر و از آن پس دي و بهمن و اسفند فرا رسند. كه يعني «آمده‌ام و ايستاده‌ام.» به باور برخي از علاقه‌مندان خاتمي، سكوت او و عدم اعلام كانديداتوري در آبان ماه، به منزله اين است كه كارهاي تبليغاتي، اين بار، از سوي دو گروه هوادار او – مشاركت و مجاهدين انقلاب – جدي و پرفشار آغاز شود.  پس آبان، ماه مهمي است. هم براي خاتمي و هوادارانش، هم براي رقباي او و البته اصولگراياني كه چشم به «بازي خاتمي» دوخته‌اند تا تصميم خود را نهايي كنند، بيايند يا نيايند.

در اين ميان البته اتفاقات ريز و درشت ديگري نيز در جريان است. جلسات كم‌تعداد و پر تعداد ديگري نيز برگزار مي‌شود كه هر كدام خط و ربط مشخصي را دنبال مي‌كنند. چه جلسه دروني از باب اين‌كه اگر خاتمي نيامد «چه بايد كرد» و چه جلساتي كه رقباي درون‌گروهي خاتمي، براي خود آغاز و البته دنبال مي‌كنند و ترجيح مي‌دهند «فعلا» مسكوت بماند تا بعد كه يك شوك خبري به جامعه سياسي بدهند.

شايد از همين زاويه است كه اين روزها جلسات مجمع روحانيون رنگ و بويي ديگر گرفته است و در كارگروهي كه تشكيل شده، طرحي براي رسيدن به يك نامزد واحد بررسي و گويا نهايي و تقديم شوراي ائتلاف اصلاح‌طلبان شده است.  بدين‌ترتيب، فارغ از آمدن يا نيامدن خاتمي اصلاح‌طلبان اولين قدم را براي اجرايي شدن «شوراي حكميت» برداشتند. براساس آنچه تاكنون مشخص شده است، اين شورا قرار است نامزد نهايي اصلاح‌طلبان را در بهمن ماه و نهايتاً تا اواسط اسفند ماه به عموم اصلاح‌طلبان و جامعه ايران معرفي كند.  شوراي حكميت، طرحي بود كه مهدي كروبي در منزل اسحاق جهانگيري و در حاشيه يك افطاري ارائه كرد. بر مبناي آنچه كه او در جمع اندك چند اصلاح‌طلب بيان كرد، احزاب و گروه‌هاي سياسي نامزدهاي خود را معرفي كنند. آنها به ميدان بيايند و رقابت و سفرهاي انتخاباتي خود را آغاز و نهايتاً براساس يك مكانيزم و توسط شوراي حكميت در بهمن ماه، نامزدي كه توانست بيشترين آرا و نظرات را از آن خود كند، در صحنه بماند و ديگران به نفع او كنار بروند. كروبي در آن جلسه حتي گفت كه اگر اين فرآيند به ضرر خود او نيز بود، نتيجه را مي‌پذيرد. از آن پس حسين مرعشي، سخنگوي كارگزاران دست به‌كار شد تا طرح پیشین خود را براساس آنچه كروبي گفته بود، از نو طراحي كند، چرا كه طرح كروبي با استقبال عموم اصلاح‌طلبان روبرو شد.  آنچه كه حسين مرعشي طراحي كرد، در جلسه كارگروه مجمع روحانيون ارايه شد. در اين كارگروه مصطفي تاج‌زاده از جبهه مشاركت، مجيد انصاري از مجمع روحانيون، مرعشي از كارگزاران، محمد سلامتي از مجاهدين انقلاب، كيانوش گرامي‌مقدم از اعتماد ملي و محمدعلي حاضري از انجمن مدرسان دانشگاه‌ها حضور دارند.  طرح مرعشي پس از بررسي در جلسات اين كارگروه، اكنون در يك بسته، به شوراي ائتلاف پيشنهاد شده است. براساس اين طرح «شوراي حكميت» نظر نهايي را اعلام مي‌كند.

جزييات اين طرح البته در نوع خود جالب و بديع است، زيرا اگرچه قرار است اين مكانيزم در انتخابات، آزمايش خود را پس بدهد، اما از قرار معلوم هدف نه انتخابات رياست‌جمهوري اين دوره كه تمام انتخابات پيش روست. اكنون بر اساس اين طرح، لازم است در ابتدا 6 حزب موثر سياسي اصلاح‌طلب كنار يكديگر بنشينند و يك هيات موسس را تشكيل بدهند. در واقع، مجمع روحانيون مبارز، اعتماد ملي، مشاركت، مجاهدين انقلاب، كارگزاران سازندگي و حزب اسلامي كار، احزاب شش‌گانه‌اي هستند كه به عنوان «هيات موسس» شناخته مي‌شوند. آنها پس از نشست دروني، در اولين قدم «شوراي عالي» را انتخاب و اعضاي آن را اعلام مي‌كنند. اما شوراي عالي چگونه انتخاب مي‌شود و اعضاي آن چه كساني هستند؟ بنا بر آنچه اين طرح پيش‌بيني كرده است، هر كدام از احزاب هيات موسس بايد سه نامزد جهت شركت در شوراي عالي اعلام كنند. بدين ترتيب در قدم اول شوراي عالي با 18 نامزد به نمايندگي از 6 حزبي كه نامشان در بالا رفت، تشكيل مي‌شود. همزمان با اين طرح از ديگر گروه‌ها، تشكل‌هاي اقماري و احزاب اصلاح‌طلب نيز كه عضو گروه‌هاي 18گانه دوم خرداد هستند، ‌خواسته مي‌شود هر كدام، يك نامزد معرفي كنند. آن 18 نفر در كنار 18 نماينده ديگر گروه‌هاي دوم خردادي، شوراي عالي را تشكيل مي‌دهند و اين شورا با 36 عضو رسما كار خود را براي تعيين شوراي حكميت آغاز مي‌كند.

پس از اين اقدام، 36 نماينده اصلاح‌طلب با تشكيل جلسات مختلف و معين، طي يك زمان مشخص اعضاي شوراي حكميت را اعلام می‌كنند. كساني كه براي شوراي حكميت معرفي مي‌شوند بايد حتما داراي امتيازات و وجوه مشخصي باشند. كساني مانند ميرحسين موسوي،حجت‌الاسلام عبدالله نوري، حجت‌الاسلام سيدحسن خميني و چند نفر ديگر كه از شخصيت‌هاي مبرز و مورد احترام تمام گروه‌هاي اصلاح‌طلب هستند از جمله افرادي هستند كه نامشان در اين ميان برده مي‌شود. طبيعتاً افرادي كه از هم‌اكنون به‌صورت رسمي و علني، نسبت به برخي از كانديداهاي احتمالي اعلام موضع كرده و خبر داده‌اند كه فلان شخصيت سياسي بايد در انتخابات شركت كند و او از اين نامزد حمايت مي‌كند، ممكن است نتوانند به عضويت شوراي حكميت دربيايند.

در اين ميان، اتفاقي كه رخ مي‌دهد، اين است كه شوراي‌عالي، پس از معرفي و تعیین اعضاي شوراي حكميت، 5 نفر را به عنوان كانديداي نهايي خود به شوراي حكميت پیشنهاد مي‌كند. اعضاي شوراي حكميت نيز ملزم مي‌شوند، طي يك فرآيند بررسی (کفایت، جامعیت، مقبولیت) و البته در يك زمان مشخص، كانديداي نهايي را از بين 5 نامزد نهايي رسماً به اصلاح‌طلبان و جامعه معرفي كنند.  بدين ترتيب، طي يك فرآيند دموكراتيك، اصلاح‌طلبان براي اولين بار به مكانيزمي دست مي‌يابند كه مي‌توانند از اين روش در تمام انتخابات پيش رو، چه انتخابات مجلس، چه شوراي شهر و حتي مجلس خبرگان، استفاده كنند.  ضمن آن كه مي‌توانند با قدرت بخشيدن به اين تشكيلات، در تمام تصميم‌گيري‌هاي سياسي كشور دخيل شوند و از نيروهاي خود در مجلس و نهادهاي قدرت بخواهند متناسب با موضوع، نقش‌آفريني كنند.  اين چنين است كه اگر اصلاح‌طلبان در قدرت هم نباشند، مي‌توانند در تصميم‌گيري‌ها مؤثر واقع شوند. اين اتفاق، شايد به تبلور رسيدن شاه‌بيت گفته‌هاي سيدمحمد خاتمي در چند روز اخير باشد كه گفته بود بايد ببينيم چگونه مي‌توانيم در بيرون از قدرت، بر قدرت تاثير بگذاريم.